W poprzednim wydaniu Newslettera [2(30)2026] mogliśmy przeczytać artykuł pt. „Audycje inspirowane dziedzictwem” o wyjątkowym wyzwaniu, jakie podjęli uczniowie trzech tarnobrzeskich szkół w ramach realizacji projektu edukacyjno-kulturowego pt. „Dziedzictwo i tradycje według Jana Słomki: przeszłość i teraźniejszość”, którego Biblioteka Pedagogiczna w Tarnobrzegu jest autorem. Partnerem natomiast jest Radio Leliwa: projekt bowiem zakłada, że uczestnicy będą mieli okazję nagrać swoje audycje w profesjonalnym studiu! Bez wątpienia taka możliwość współtworzenia radiowego materiału będzie dla młodzieży wyjątkowym doświadczeniem i to zarówno edukacyjnym, jak i społecznym.  Warto dodać, że pierwsze audycje z cyklu „Dziedzictwo i tradycje według Jana Słomki” zostały już nagrane, czekamy na kolejne. Będą emitowane w czwartki,  o godz. 12:15 na antenie Radia Leliwa. Serdecznie zapraszamy do słuchania!

Inspiracją do działań jest Jan Słomka, jedna z najważniejszych postaci regionu tarnobrzeskiego, oraz jego książka pt. Pamiętniki włościanina. Od pańszczyzny do czasów dzisiejszych. Autor to chłopski działacz społeczny, wójt Dzikowa (wtedy osobny obszar słynący z Pałacu Tarnowskich wraz z dworem i kompleksem parkowo-ogrodowym, obecnie część Tarnobrzega), a lektura to jeden z pierwszych pamiętników chłopskich, cenne źródło historyczne, opowieść o pracy, rodzinie, edukacji, patriotyzmie, religii i tradycji. Okazuje się, że książka wydana w 1912 roku może stać się kanwą innowacyjnego projektu dla młodych ludzi. Chciałoby się zapytać, jak to możliwe? Kluczem jest zastosowanie narzędzi, kanału przekazu postrzeganych jako nowoczesne, wygodne i łatwe (no cóż, swoisty wymóg czasów). Radio jest wspaniałym medium. Już teraz, obserwując młodzież zaangażowaną przy projekcie, widzimy, jaką ma frajdę z tworzenia, nagrywania audycji.

Drugim kanałem, który wykorzystujemy, by zainspirować uczniów jest sztuczna inteligencja (no cóż, nie uciekniemy, traktujemy więc jako sojusznika w edukacyjnej misji). Nasza ekspert od cyfrowej technologii, Ewa Miękina, przygotowała prezentację, w której Jan Słomka „ożywa” dzięki narzędziom AI. Powstał filmik, który premierę miał przy okazji Dnia Babci i Dziadka – świąt, które przypominają nam o roli starszego pokolenia w rodzinie i wspólnocie. Jan Słomka, „ożywiony” dzięki narzędziom AI, odczytuje fragment Pamiętników włościanina, w którym opisuje, jak wielkim wykroczeniem było nieokazanie szacunku osobom starszym. Starszy wiek oznaczał autorytet, doświadczenie i mądrość, a szacunek wobec seniorów był czymś oczywistym i bezdyskusyjnym. Prezentacja, oprócz wartościowej treści, posiada również piękną, stylizowaną grafikę, na której tle wspaniale prezentuje się animowana postać Jana Słomki. Warto dodać, że prezentacja spełnia wymogi o dostępności multimediów, nagranie audio posiada transkrypcję tekstu, a podkład muzyczny można zatrzymać lub wyciszyć, animację można zatrzymać w dowolnym momencie. To sprawia, że w swoim tempie możemy studiować tekst Jana Słomki:

„Młodzi znali wobec starszych uszanowanie. Za wielkie przestępstwo uważali, jakby się był ktoś z młodych: pastuch, parobczak czy dziewucha odważył starszego wiekiem obrazić, znieważyć, co obecnie uchodzi często bezkarnie; gdy obrażony młodszego doraźnie ukarał, na przykład wymierzył mu policzek, to zaraz drudzy obecni przy tym lub ojcowie młodego wpływali na niego, aby starszego natychmiast przeprosił, musiał go w rękę pocałować, uchwycić za nogi, bo inaczej czekała go większa kara." (Jan Słomka, Pamiętniki włościanina. Od pańszczyzny do dni dzisiejszych, Warszawa 1983, s. 121).

Należy dodać, że Ewa Miękina jest również autorką grafiki, która firmuje projekt edukacyjno-kulturowy pt. „Dziedzictwo i tradycje według Jana Słomki: przeszłość i teraźniejszość”.

Warto wiedzieć, że Pamiętniki włościanina dostępne są on-line na stronie wolnelektury.pl, nomen omen lekturą szkolną nie są. Ale ciekawostką jest fakt powstania audiobooka, który dostępny jest od tego roku (data wydania: 2026-01-23). Ponadto książka została przetłumaczona na język angielski (wydanie z 1941 roku nosi tytuł From Serfdom to Self-Government: Memoirs of a Polish Village Mayor, 1842-1927, a z 2019 Memoirs of a Peasant: From Serfdom to the Present Day) oraz na język czeski (Vzpomínky sedláka: Od poddanství do dnešních dní). Publikacja okazuje się być interesująca dzięki opowiadaniu o tematach wciąż aktualnych i bliskich współczesnym ludziom.

Bez wątpienia Jan Słomka był nietuzinkowym człowiekiem. Do tego stopnia, że jego działalność społeczna i zaangażowanie zostały docenione przez prezydenta Rzeczypospolitej Ignacego Mościckiego, który w 1929 roku osobiście odznaczył go Złotym Krzyżem Zasługi. Czytając notkę o autorze, dowiadujemy się, że był chłopem-samoukiem, światłym gospodarzem i społecznikiem, miłującym Ojczyznę patriotą, orędownikiem budowy szkół i kształcenia młodzieży. Jan Słomka podejmował działania zmierzające do uświadomienia narodowego chłopów i zmniejszenia analfabetyzmu na wsi. „Chodziłem do szkoły wszystkie dwie zimy” – jak napisze później w Pamiętnikach włościanina, a jednak sam uczył dzieci chłopskie „czytania, pisania, co niebądź rachunków”. Troszczył się o awans cywilizacyjny wsi, był inicjatorem i realizatorem wielu przedsięwzięć mających na celu podniesienie poziomu życia chłopów. W Pamiętnikach włościanina Słomki znajdziemy obraz wsi polskiej przełomu XIX i XX wieku.

Warto dodać, że ekspertem przy realizacji projektu edukacyjno-kulturowego pt. „Dziedzictwo i tradycje według Jana Słomki: przeszłość i teraźniejszość” jest Jolanta Kret-Frąszczak – wnuczka Jana Słomki, co dodatkowo zapewnia wyjątkowość przedsięwzięciu.

Przypomnijmy, że w projekcie uczestniczą trzy tarnobrzeskie placówki: Szkoła Podstawowa nr 10 im. Janusza Korczaka, Szkoła Podstawowa nr 9 im. Jana Pawła II oraz Szkoła Podstawowa nr 3 im. Alfreda Freyera. Nad realizacją działań czuwają nauczycielki – liderki szkolne, koordynatorki z Biblioteki Pedagogicznej oraz osoby związane z kulturą regionu: wspomniana Jolanta Kret-Frąszczak, Sylwester Łysiak, instruktor teatralny TDK, oraz członkowie Zespołu Ludowego im. Akademii Miechocińskiej.

Projekt łączy pokolenia, wzmacnia lokalną tożsamość i pokazuje, że dziedzictwo Lasowiaków pozostaje żywym i ważnym elementem kultury regionu, że twórczość, działalność wybitnego człowieka na rzecz społeczności jest najwyższą wartością. Dzięki współpracy szkół, Biblioteki Pedagogicznej i Radia Leliwa efekty pracy młodzieży docierają również do szerokiego grona odbiorców. Dla lepszej przyszłości.

Odpowiedzialni za organizację wydarzeń:

Małgorzata Fajt, wicedyrektor ds. Biblioteki Pedagogicznej w Tarnobrzegu przy PZPW w Rzeszowie, Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Tel.: 504778906

E-mail: MałTen adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Marta Król, nauczyciel bibliotekarz, Dział Udostępniania Zbiorów, Biblioteka Pedagogiczna w Tarnobrzegu, Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Monika Bieniek, nauczyciel bibliotekarz, Dział Udostępniania Zbiorów, Biblioteka Pedagogiczna w Tarnobrzegu, Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Ewa Fajt, nauczyciel bibliotekarz, Dział Udostępniania Zbiorów, Biblioteka Pedagogiczna w Tarnobrzegu, Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Ewa Miękina, nauczyciel bibliotekarz, Dział Udostępniania Zbiorów, Biblioteka Pedagogiczna w Tarnobrzegu, Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Linki do www:

Prezentacja, w której Jan Słomka „ożywa” dzięki narzędziom AI: https://www.facebook.com/reel/4265059443764908

Artykuł o projekcie na stronie Biblioteki Pedagogicznej w Tarnobrzegu:

https://tarnobrzeg.pbw.org.pl/tarnobrzeg,124/z-przytupem-w-nowy-rok,16390

Autor artykułu:

Monika Bieniek

Foto:

zdjęcie ilustrujące artykuł: Canva