Uroczyste otwarcie i wykład o poecie
W środę, 17 września 2025 roku, w Bibliotece Pedagogicznej w Tarnobrzegu odbyło się wyjątkowe Narodowe Czytanie poświęcone twórczości Jana Kochanowskiego. Spotkanie rozpoczęło się od muzycznej niespodzianki – pojawiła się rapowa improwizacja, która w nieoczywisty sposób przybliżyła poezję renesansowego mistrza współczesnym odbiorcom.
Spotkanie otworzyła Małgorzata Fajt, wicedyrektor placówki, która później sama odczytała fraszkę Do Miłości. Następnie Dorota Ziętek, polonistka i pedagog, wygłosiła wykład pt. „Z Sycyny do Czarnolasu – na drogach życia i twórczości Jana Kochanowskiego”. Prelegentka, inspirując się fraszką Do gór i lasów, przedstawiła poetycką wędrówkę mistrza z Czarnolasu przez życie i Europę. Opowiedziała o dzieciństwie poety w Sycynie, jego edukacji w Krakowie, Królewcu i Padwie oraz licznych podróżach, które ukształtowały go jako humanistę renesansu. Zaznaczyła, że doświadczenia zdobyte podczas wojaży, a także obserwacje dworskiego życia, znalazły odbicie w jego twórczości – od fraszek i pieśni po Treny i Odprawę posłów greckich.
Muzyczne brzmienia Kochanowskiego
Publiczność mogła zanurzyć się w dźwiękach muzyki klasycznej, o którą zadbali uczniowie I Społecznego Liceum Ogólnokształcącego im. Hetmana Jana Tarnowskiego w Tarnobrzegu przygotowani pod kierunkiem nauczycielki matematyki Joanny Szpyt, instrumentalistki i pasjonatki muzyki. Jako pierwszy wybrzmiał utwór Humoreska Antonina Dvořáka, którą wykonały Julia Krząstek na flecie poprzecznym, a Natalia Jugo na pianinie. W dalszej części koncertowych akcentów Brunon Jaworski zaprezentował Nocturn Es-dur Fryderyka Chopina, a duet Aleksandra Zawiska (skrzypce) i Anna Gronkowska (pianino) wykonał utwór Shadow’s Lament Pianza.
Poezja w interpretacjach gości i młodzieży
Nie zabrakło literackich interpretacji w wykonaniu zaproszonych gości. Prezydent Tarnobrzega, Łukasz Nowak, odczytał hymn Czego chcesz od nas, Panie, dziennikarka i aktorka Dorota Witas zaprezentowała fragment Muzy, a wicedyrektor ds. PCEN Oddział w Tarnobrzegu przy PZPW w Rzeszowie Anna Pekár pieśń Może kto ręką sławy dostać w boju.
Młodzież z tarnobrzeskich szkół – Zespołu Szkół im. ks. Stanisława Staszica, Zespołu Szkół nr 3 im. gen. Władysława Sikorskiego, Szkoły Podstawowej nr 3 im. Alfreda Freyera, Zespołu Szkół nr 2 im. Bartosza Głowackiego, Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja Kopernika oraz Katolickiego Liceum Ogólnokształcącego im. św. Jana Pawła II – recytowała pieśni i fraszki, m.in. Na zdrowie, Na lipę, Do miłości i Kto mi dał skrzydła. Każde wystąpienie udowadniało, że twórczość Kochanowskiego wciąż inspiruje młode pokolenia.
Ciekawostki, wystawa i scenografia
Spotkanie wzbogaciły literackie zagadki z cyklu „Fraszką o Janie – wiesz to czy nie wiesz, Panie?”. Na ich podstawie powstał specjalny utwór w ulubionym przez młodzież gatunku muzycznym, jakim jest rap pt. „W Sycynie się zrodził poeta”, przygotowany z pomocą narzędzi sztucznej inteligencji. Był to przykład, jak nowoczesne technologie można wykorzystywać w edukacji i popularyzacji literatury.
Na uczestników czekała także wyjątkowa scenografia – symboliczny park z „ławeczką Kochanowskiego” – oraz wystawa zbiorów pt. „Nie wszystko fraszka – Jan Kochanowski w poezji i księdze”.
Ekspozycja obejmowała najważniejsze dzieła poety: treny, pieśni, fraszki, dramat Odprawa posłów greckich – komentarz polityczny oparty na micie trojańskim – a także Psałterz Dawidów, czyli parafrazy psalmów. Obok nich zaprezentowano także opracowania krytyczno-literackie, ukazujące spuściznę Kochanowskiego w perspektywie historycznej i literackiej.
Szczególne miejsce na wystawie zajęły Szachy – poemat heroikomiczny dedykowany Janowi Krzysztofowi Tarnowskiemu, a obok niego komplet szachów – ustawionych dokładnie tak, jak w końcowym fragmencie poematu Kochanowskiego, gdzie pozycja figur na szachownicy odpowiada sytuacji „posunięcia czarnych”. Ten detal sprawił, że literacka gra mistrza z Czarnolasu nabrała materialnego kształtu i symbolicznej głębi.
Oprócz szachów ekspozycję wzbogacały inne rekwizyty: liście lipy, przywodzące na myśl fraszkę Na lipę, oraz pióro z kałamarzem, znak poetyckiej pracy i renesansowego warsztatu twórczego.
Ciekawostką była prezentacja rzadkiego wydania – książki Wybór poezji z 1946 roku. Ekspozycja nie tylko prezentowała dorobek literacki Kochanowskiego, lecz także łączyła teksty z materialnymi symbolami, tworząc plastyczną opowieść o epoce i jej kulturze.
Pamiątki z Narodowego Czytania
Na zakończenie każdy mógł zabrać do domu okolicznościową zakładkę i ostemplować swoje książki specjalną pieczęcią Narodowego Czytania – unikalną pamiątką z wydarzenia.
Organizacja wydarzenia
Całość spotkania, pełną muzyki, literatury i ciekawostek, przygotowały i poprowadziły Ewa Miękina i Monika Bieniek z Biblioteki Pedagogicznej w Tarnobrzegu, a relację fotograficzną wykonała Marta Król z tej samej placówki. Atmosfera wydarzenia pokazała, że strofy Jana Kochanowskiego – mimo upływu wieków – wciąż potrafią zachwycać i inspirować.
Linki:
Poezja Jana Kochanowskiego w nowym brzmieniu, https://pbw.org.pl/tarnobrzeg,52/poezja-jana-kochanowskiego-w-nowym-brzmieniu,16113 [dostęp:17.09.2025]
Tarnobrzeg: Czytanie, muzyka i fraszki w oryginalnej odsłonie, https://leliwa.pl/2025/09/tarnobrzeg-czytanie-muzyka-i-fraszki-w-oryginalnej-odslonie/ [dostęp:17.09.2025]
Edukowanie przez czytanie, https://tvl.tarnobrzeg.pl/2025/09/17/2025-09-17-edukowanie-przez-czytanie/ [dostęp: 18.09.2025]
Odpowiedzialna (-y) za organizację wydarzenia, kontakt do udzielenia informacji:
Ewa Miękina - nauczyciel bibliotekarz Biblioteka Pedagogiczna w Tarnobrzegu przy PZPW w Rzeszowie
Tel.: 504778906
E-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
Autor artykułu:
Ewa Miękina - nauczyciel bibliotekarz Biblioteka Pedagogiczna w Tarnobrzegu przy PZPW w Rzeszowie
Foto: Archiwum Biblioteki Pedagogicznej w Tarnobrzegu przy PZPW w Rzeszowie